Centrale thema’s 

Sociaal domein

De transities op het sociale domein die in 2015 zijn ingegaan hebben ook in 2016 nog veel impact. De opgave om de juiste ondersteuning en zorg te bieden aan onze Hengelose inwoners is elke dag uitgevoerd. Dit doen we aan de hand van de uitgangspunten zoals deze zijn vastgelegd in de Nota “Met Respect”. Daarbij heeft steeds de zorg en ondersteuning aan onze inwoners voorop gestaan. Wij zijn van mening dat we daarin zijn geslaagd, maar zijn ons ook bewust van de grote opgaven die ons nog wachten. We merken dat de transities er nog niet voor hebben gezorgd dat het Hengelose wensbeeld, dat inwoners zo snel mogelijk, zo licht mogelijk en zo dicht mogelijk bij huis een antwoord kunnen vinden op hun (hulp)vraag, realiteit is geworden. 2016 stond daarom ook in het teken van veranderingen en doorontwikkelen. De transformatieagenda die we hebben vastgesteld geeft focus voor de vernieuwing en transformatie. In 2016 hebben we de ontwikkelingen en juridische aspecten rondom Hulp bij het Huishouden steeds gevolgd en snel en adequaat bijgestuurd. Financieel hebben we een aantal forse tegenvallers moeten verwerken. In hoofdstuk 5 leest u hier meer over.

Transities

Een groot aantal taken binnen het sociaal domein is per 1 januari 2015 van het Rijk overgedragen naar de lokale overheid. De taken die overgedragen zijn, betreffen de jeugdzorg, de Wmo (Wetmaatschappelijke ondersteuning) en de Participatiewet. Daarnaast is ook het Passend Onderwijs ingevoerd. Het Rijk wil daarmee de hulpverlening dichter bij de inwoner brengen met minder en eenvoudiger regels. Het Rijk gaat er vanuit dat het voor onze inwoners beter wordt en ook dat het goedkoper kan.

In de volgende hoofdstukken staat meer informatie over de activiteiten en werkzaamheden die in 2016 zijn uitgevoerd ten behoeve van deze nieuwe taken. In deze paragraaf wordt ingegaan op de onderdelen van de transities die op meerdere hoofdstukken van toepassing zijn. Door integraal te werken, over de verschillende hoofdstukken heen, wordt ‘winst’ geboekt. Dat is nodig gezien de opgelegde korting door de rijksoverheid.

Voor gedetailleerdere informatie over de transities verwijzen we naar het beleidsplan Met respect… op weg naar een nieuw stelsel voor maatschappelijke ondersteuning.

Algemeen

Daar waar 2015 in het teken heeft gestaan van de zorg(continuïteit) aan onze burgers en het op orde brengen van de (administratieve) systemen, stond 2016 in het teken van veranderingen en doorontwikkelen. De transities zijn achter de rug en het afgelopen jaar is de gemeente samen met de partners in het sociaal domein op de nieuwe manier aan het werk gegaan. Daarnaast zijn we voortvarend verder gegaan met transformatie die daarop moet volgen. In het kader van die transformatieagenda is hard gewerkt aan vernieuwing.

Die vernieuwing is noodzakelijk omdat merken dat de transities er nog niet voor hebben gezorgd dat het Hengelose wensbeeld, dat inwoners zo snel mogelijk, zo licht mogelijk en zo dicht mogelijk bij huis een antwoord kunnen vinden op hun (hulp)vraag, realiteit is geworden.Dit betekent dat we door moeten gaan met vernieuwen op sociaal gebied om richting ons wensbeeld van Hengelo te komen. ‘We’ zijn daarbij de mensen zelf, hun omgeving, de gemeente, zorgaanbieders, en welzijnsorganisaties. Allemaal moeten we ons steentje bijdragen om de zorg en ondersteuning in Hengelo echt te kunnen vernieuwen. De veranderingen en vernieuwingen die nodig zijn, heten samen de transformatie. Omdat we niet alles tegelijk kunnen vernieuwen, moeten we keuzes maken. Waar gaan we met elkaar op inzetten? Hoe zien we dat voor ons? In 2016 hebben we daar over nagedacht en dat is verwoord in de transformatie-agenda: een breed gedragen actieplan over hoe we samen met onze partners in het sociaal domein aan de slag gaan met vernieuwen. We hebben er voor gekozen om met een aantal onderdelen van de transformatie-agenda meteen, samen met partners, en vooral met lef aan de slag te gaan. Dit noemen we lef-projecten.

Stand van zaken lef-projecten

Voor-zorg, Dag- en vrijetijdsbesteding.

Er is een projectteam aan de slag met Insights Zorg als externe projectleider. Naar aanleiding van de Project Start Up, waarbij verschillende externe partijen betrokken zijn (Wijkracht, Mediant, Interact Contour, SIZT, Carint, Aveleijn, TMZ, wijkcentra), is een aantal concrete acties (quick wins) in gang gezet, te weten:

  • Concreet starten van voorliggende voorziening voor allochtone ouderen (dagactiviteit met eten). Het gaat om vrouwen- en mannengroepen voor de drie grootste taalgebieden in de verschillende stadsdelen van Hengelo. Het is een alternatief voor de maatwerkvoorziening.
  • Uitwerken en invullen van kleinschalige ontmoetingsruimte in de wijken (soort van buurtkamers), met zowel vrij- als geprogrammeerde invulling.
  • Uitwerken van slimme combinaties van geïndiceerde zorg en vrijetijdsbesteding.
  • Investeren in ondersteuning van mantelzorgers door vrijwilligers/ ervaringsdeskundigen en studenten (die op hun beurt begeleiding nodig hebben).
  • Verdere vermenging van doelgroepen in Volgelkwartier.

Verder zijn allerlei gegevens geanalyseerd om voor de langere termijn de mogelijkheden te bekijken en er wordt gewerkt aan een subsidieprogramma.

Doe-boerderij (Voor-zorg)

De projectleider heeft professionals, vrijwilligers en vooral ook ouders gesproken en met hun de kansen benoemd om te komen tot een goed vrijetijdsaanbod voor kwetsbare jeugdigen. We zien, samen met professionals en ouders, veel kansen in het ontwikkelen van een ‘Doe-gebied’ rondom het Weusthag. Maar ook in het doorontwikkelen van bestaand aanbod (van scouting, zorgaanbod, sport) voor kwetsbare jeugdigen uit Hengelo (die nu elders naar zorgboerderijen gaan). De ideeën worden op dit moment uitgewerkt in een concreet plan.

Hoe ouders te worden? Voorbereiden op ouderschap

Hier hangen meerdere deelproducten onder. We doen mee met de City deal vechtscheidingen  onder de naam 'Besluit met muisjes', waarin enkele gemeenten, VWS en VenJ inzetten op een preventieve aanpak ter versterking van goed ouderschap in voor- en tegenspoed. In 2016 hebben we daarnaast samen met o.a. Loes Hengelo, JP van de Bent, Aveleijn, Humanitas, verloskundige, JGZ en Wijkracht een ontmoetingsgroep voor en door kwetsbare ouders opgezet waarin ouderschap een vast thema is (de doelgroep zelf bepaalt, ervaringsdeskundigen en vrijwilligers ondersteunen). Dit start in januari 2017. Ook zijn we bezig geweest met vroegtijdige, laagdrempelige mediation, waarbij het voornemen is een vorm te vinden voor vroege begeleiding van ouders die gaan scheiden, om te voorkomen dat kinderen in de knel komen en/of er vechtscheidingen ontstaan.

VSO Pro (net)werkt!

Er is een kwartiermaker gestart die een “tussenvoorziening” moet creëren voor kwetsbare jongeren die de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt voor hun vergemakkelijkt. Verdere uitwerking vindt plaats in 2017.

Samen de vraag centraal

Dit onderdeel wordt hoofdzakelijk uitgewerkt aan de hand van casusbespreking met het reflectie team. Dit is een overleg tussen verschillende maatschappelijke partijen. Het doel van de casusbespreking is om in beeld te brengen hoe de samenwerking in de praktijk verloopt tussen de verschillende partijen, en hoe hierin verbeteringen kunnen worden aangebracht.

Participatiewet

Met ingang van 1 januari 2015 is de Participatiewet van kracht geworden. De gemeente is verantwoordelijk voor de re-integratie van mensen met een Participatiewet-uitkering (voorheen WWB-uitkering). Hiertoe behoren ook mensen op de voormalige wachtlijst Wsw, alsmede nieuwe doelgroepen, zoals schoolverlaters VSO- en Pro-onderwijs en Entree-opleidingen en mensen die vanwege een arbeidsbeperking niet zelfstandig in staat zijn het minimumloon te verdienen.

Werkgevers stellen voor deze doelgroep extra banen beschikbaar (in Twente 515 banen in de marktsector en 275 banen bij de overheid tot eind 2016). De meting wordt landelijk uitgevoerd door UWV. De verwachting is dat zowel regionaal als landelijk aan de afgesproken doelstellingen kan worden voldaan. In Twente blijft echter de sector overheid achter. De gemeente kan mensen op deze banen plaatsen met behulp van instrumenten zoals de loonkostensubsidie. Hiervoor ontvangt de gemeente een bijdrage van het Rijk. Per 1 juli 2015 geldt voor de hele regio hetzelfde systeem van loonwaardemeting. Het Werkbedrijf is verantwoordelijk voor de matching. De uitvoering van deze werkzaamheden ligt bij het Werkplein Midden Twente. Het Werkplein is een samenwerkingsverband van de gemeenten Borne, Haaksbergen, Hengelo en Hof van Twente, met UWV, ROC van Twente en SWB. In 2016 zijn de instrumenten voor werkgevers zoveel mogelijk gelijk getrokken en is de governance van Werkplein Twente (samenwerking tussen 14 gemeenten en ketenpartners) in de steigers gezet. De begrote cijfers met betrekking tot het te plaatsen aantal werkzoekenden op vacatures van het Werkplein Twente, werkgebied Midden-Twente, zijn gehaald. Per 1 januari 2015 is de Wsw afgesloten voor nieuwe instroom, de wachtlijst is opgeheven. In 2016 bedroeg het gemiddeld aantal in te vullen fulltime SW arbeidsplaatsen (SE) 491 terwijl dit in 2015 nog 525,6 was. Het aantal Wsw dienstverbanden neemt dus af. Geprobeerd wordt om zoveel mogelijk Wsw’ers te detacheren bij reguliere werkgevers. Het sectorplan SW is op regionaal niveau uitgevoerd en afgerond. De GR heeft tijdig de omslag gemaakt naar een organisatie die opereert als leer-werkbedrijf. Dat betekent dat ook bijvoorbeeld de re-integratie-ondersteuning van niet SW-ers in het takenpakket is opgenomen. Ook is een samenwerking met gemeenten voor beheer openbare ruimte in Gildebor gestart. Op deze manier wordt het dalend aantal SW-dienstverbanden gecompenseerd.

De Participatiewet als één van de transities is nu 2 jaar oud. Het aantal wijzigingen dat nadien heeft plaatsgevonden is zeer aanzienlijk (plm. 20). In de uitvoering doen zich afstemmingsproblemen voor in de samenwerking tussen UWV en gemeenten op het gebied van automatisering, verschil in instrumenten voor werkgevers (Gemeenten hanteren bijv. het instrument loonkostensubsidie; UWV het systeem loondispensatie). Bovendien is er een enorm bureaucratisch systeem opgetuigd van aanvragen beoordeling arbeidsvermogen (ABA) tot het doelgroepenregister en de toepassing van de instrumenten. Dit is aanleiding geweest voor een aantal gemeenten, verenigd in de G32, om het initiatief te nemen een manifest op te stellen ten behoeve van de kabinetsformatie. Dit manifest roept het nieuwe kabinet op terug te keren tot de bedoeling van de Participatiewet, de bureaucratie te verminderen en vooral het niet werkbare onderscheid in doelgroepen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te verlaten. De gemeente Hengelo is één van de initiatiefnemers van dit manifest.

Een tweede uitdaging in de uitvoering van de Participatiewet is te zorgen voor voldoende geschikte werkplekken voor de doelgroep. En dan met speciale aandacht voor de meest kwetsbare doelgroep: de schoolverlaters van o.m. Pro- en VSO- onderwijs en de Entree-opleidingen. Hiervoor zijn wij een speciaal LEF-project , zoals uiteengezet in voorgaande paragraaf, begonnen met veel partners in stad en regio. Op landelijk niveau is de gemeente Hengelo initiatiefnemer voor een structureel overleg tussen gemeenten en de ministeries van SZW en OCW om de regelgeving rond deze doelgroep te verbeteren. Hier komen alle transities bij elkaar en dat vergt veel afstemming. Het beschikbaar stellen van geschikte werkplekken is een verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers, voortvloeiend uit het Sociaal Akkoord 2013.

Financieel

De jaarrekening 2016 lijkt weer te geven dat wij een positief saldo op het sociaal domein hebben gerealiseerd van ongeveer € 350K. Waarvan dan € 300K veroorzaakt wordt door onderschrijding op de jeugdzorg. Echter geeft dit een vertekend beeld. Ten tijde van het opstellen van de jaarrekening 2015 hebben we de jaaromzet van een groot aantal aanbieders (met name GGZ) moeten bepalen aan de hand van door hen aangeleverde verantwoordingen (wegens gebrek aan ervaringscijfers). Deze bleken achteraf veel te hoog te zijn. We hebben in 2016 voor € 1,4 miljoen minder aan afrekeningen over 2015 uitgegeven. Eigenlijk hebben we in 2016 dus een tekort op de Jeugdzorg van € 1,1 mln. Ten opzichte van de Rijksbijdrage loopt het tekort op de Jeugdzorg inmiddels op tot ongeveer € 3,8 mln. Ten tijde van de 2e Berap hadden we immers al € 2,7 mln budget verschoven van ‘Wmo-oud’ richting de jeugdzorg.

Helaas hebben we dit hogere tekort niet eerder kunnen voorzien. Begin van 2017 werden we geconfronteerd met grote facturen van grote instellingen. Deze facturen hebben betrekking op zorg die rechtmatig verleend is maar die (nog) niet in onze verplichtingen administratie was opgenomen. Deels wordt dat veroorzaakt door het nog ontbreken van zorgtoewijzingen. Daar is een achterstand ontstaan wegens capaciteitstekort bij zowel de instellingen als bij onze gemeentelijke organisatie. Maar deels wordt dat ook veroorzaakt doordat wij soms pas achteraf facturen zien doordat de zorg via andere verwijzers is toegekend. Dat maakt een goede inschatting van de kosten moeilijk.

De extra uitgaven hebben een structureel effecten zijn meegenomen in het “Definitief plan Ondersteuning en zorg Jeugd en Wmo 2017 en verder” (2106234).