Centrale thema’s 

Transities sociaal domein

Een groot aantal taken binnen het sociaal domein is per 1 januari 2015 van het Rijk overgedragen naar de lokale overheid. Dit zijn de decentralisaties en worden ook wel transities genoemd. De taken die overgedragen zijn, betreffen de Jeugd(zorg) de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) en de Participatiewet. Daarnaast is het Passend Onderwijs ingevoerd. Het rijk wilde daarmee de hulpverlening goedkoper en dichterbij de inwoner brengen met minder en eenvoudigere regels. In de begrotingsprogramma’s staat meer informatie over de activiteiten en werkzaamheden die bij de nieuwe taken horen. In dit centrale thema wordt ingegaan op de onderdelen van de transities die op meerdere begrotingsprogramma’s van toepassing zijn. Hiermee wordt de aandacht verlegd naar de transformatie waarbij integraliteit voorop staat. Door integraal te werken, over de verschillende beleidsprogramma’s heen, kan ‘winst’ worden geboekt. Dat is nodig gezien de opgelegde korting door de rijksoverheid, maar ook inhoudelijk biedt het meerwaarde.Voor gedetailleerdere informatie over de transities wordt verwezen naar het beleidsplan ‘Met respect … op weg naar een nieuw stelsel voor maatschappelijke ondersteuning’. De transformatie is verder uitgewerkt in de transformatie-agenda ‘Hengelo sociaal met lef’. De maatregelen die zijn genomen om de tekorten in het sociale domein op te vangen zijn beschreven in de notitie ‘Ondersteuning en zorg voor Jeugd en Wmo, maatregelen voor 2017 en verder’ (besluit gemeenteraad d.d. 18 juli 2017).

Aanpassingen en wetswijzigingen

Hoewel de grondgedachten achter de bovengenoemde wetten niet gewijzigd zijn, hebben er in de eerste twee jaar van decentralisaties wel een groot aantal aanpassingen plaatsgevonden. Zo is per 1-1-2017 het instrument beschut werk-nieuw in de Participatiewet als verplichting op genomen en zijn er vele wijzigingen in de uitvoeringspraktijk ingevoerd. Dat maakt het soms lastig voor de sociale partners en ketenpartners om afspraken te maken. En de mensen die het betreft weten niet altijd waar ze aan toe zijn. Ook staat het de focus op verdere doorontwikkeling vaak in de weg. Hoe gedetailleerder de wetgeving, hoe moeilijker het is om de gedachte van gedecentraliseerde transformaties uit te voeren. Dit besef dringt ook door bij de diverse ministeries die zich bezighouden met het sociaal domein. Er begint een houding te ontstaan die gekenmerkt wordt door openheid, interesse in de gemeentelijke uitvoeringspraktijk en co-creatie. Hiervan willen wij ook op landelijk niveau, VNG- en G32, gebruikmaken en aan meewerken. Ons eerste doel is om in de overgang van onderwijs naar arbeidsmarkt voor kwetsbare jongeren betekenisvolle structurele verbeteringen te behalen.

Transformatie

In Hengelo wordt geprobeerd om voor inwoners zo snel mogelijk, zo licht mogelijk en zo dicht mogelijk bij huis een antwoord te vinden op hun (hulp)vraag. Inwoners bepalen zelf wat nodig is en doen zoveel mogelijk zelf, met behulp van hun netwerk. Indien zij er zelf met lichte ondersteuning niet uitkomen dan krijgen zij professionele ondersteuning op maat die past bij hun mogelijkheden en specifieke situatie.

Dit doet de gemeente niet alleen, maar samen met de mensen zelf, hun omgeving, de gemeente, zorgaanbieders en welzijnsorganisaties. Allen dragen hun steentje bij om de zorg en ondersteuning in Hengelo echt te vernieuwen. De veranderingen en vernieuwingen die hiervoor nodig zijn worden de ‘transformatie’ genoemd.

Omdat niet alles tegelijk kan worden vernieuwd moeten er keuzes worden gemaakt. Waar wordt door de gemeente Hengelo op ingezet en hoe wordt dit georganiseerd? Dat verwoordt de gemeente in de transformatie-agenda.

De transformatie-agenda ‘Hengelo sociaal met lef’ is een actieplan waarin wordt beschreven hoe er samen met de partners in het sociaal domein wordt samengewerkt om te vernieuwen en welke acties hiervoor nodig zijn. Met voorrang zijn vorig jaar een aantal LEF-projecten gestart. Onder het motto: “om écht voor vernieuwing te kunnen zorgen is lef nodig”. Deze zullen in 2018 verder uitgevoerd worden. De LEF-projecten komen ook terug in notitie ‘Ondersteuning en zorg voor Jeugd en Wmo, maatregelen voor 2017 en verder’.

Maatregelen Ondersteuning en zorg

Vanaf 2017 hebben we te maken met extra budgettaire kortingen vanuit het Rijk. Bijsturing is noodzakelijk. In de notitie ‘Ondersteuning en zorg voor Jeugd en Wmo, maatregelen voor 2017 en verder hebben college en raad keuzes gemaakt wat zij wel en niet (of anders) gaat doen. Deze hebben ook effect op de meerjarenbegroting 2018-2021.De voorgestelde maatregelen zullen goed worden gemonitord. Via de bestaande planning en control-cyclus legt het college hierover verantwoording af aan de gemeenteraad, zowel kwantitatief als kwalitatief.De maatregelen hebben voornamelijk betrekking op de Jeugdhulp en de Wmo, maar raken ook het domein Participatie. Wij lichten hier de maatregelen en acties eruit die meer integraal zijn. De overige maatregelen en acties worden benoemd in de betreffende beleidsprogramma’s.

  • Innovatiebudget bijstellen. Om uitvoering te geven aan transformatie heeft het college een budget gereserveerd om te kunnen innoveren. Met het vaststellen van de nota Met respect… hebben college en gemeenteraad besloten om een deel van de integratie-uitkering Sociaal domein te reserveren voor innovatieve projecten. In 2015 en 2016 2,5% en vanaf 2017 5% van het budget, wat neer komt op een bedrag van ruim € 1,7 miljoen. In 2017 heeft het college dit bedrag reeds afgeroomd en voor 2018 is besloten terug te gaan naar de 2,5%. In 2019 en 2020 is het budget nog € 14.000 respectievelijk € 0,-. Gezien de financiële situatie is een deze afbouw te motiveren.
  • Samenwerking met onderwijs – indicatiestelling en zorg op school. Een van de vindplaatsen voor jeugdigen die ondersteuning nodig hebben zijn de scholen. Vaak een vertrouwde plek voor de jeugdigen en ouders. Wanneer tijdig gesignaleerd wordt en mogelijk op school (lichte, korte) interventies kunnen plaatsvinden, kan erger voorkomen worden. In afstemming met scholen zullen wij extra preventieactiviteiten en interventies inzetten.
  • Lef-project ‘Doe-gebied’. Voor jeugd loopt op dit moment het lef-project ‘Doe-gebied’ (voorheen Doe-boerderij genaamd). Wij zien, samen met professionals en ouders, veel kansen in het ontwikkelen van een ‘Doe-gebied’ rondom het Weusthag. Maar ook zullen wij bestaand aanbod (van scouting, zorgaanbod, sport) doorontwikkelen zodat het geschikt is voor kwetsbare jeugdigen uit Hengelo (die nu elders naar zorgboerderijen gaan).
  • Jeugdkracht. Jeugdkracht is een nieuw pilotproject om ook in het voorveld, vanuit onder andere Wijkracht, jeugdigen (tot ongeveer 18 jaar) beter te kunnen ondersteunen. Wij zetten onder andere in op voldoende kwalitatieve opvoed- en opgroei-interventies en ondersteuningsmogelijkheden in de eigen omgeving van jeugdigen en opvoeders.
  • 18-/18+. In relatie tot de intensieve zorgtrajecten en verblijf (zie hieronder) zien wij een grote groep jeugdigen waarvoor verlengde jeugdzorg wordt ingezet. Om dit in de toekomst te verminderen dan wel te voorkomen zijn wij in gesprek met aanbieders die veel jeugdigen in zorg hebben van 16 of 17 jaar (of ouder) om al op de leeftijd van 16,5 jaar een plan te maken met als doel kamerbewoning vanaf 17,5 jaar. Dit vraagt wel om geschikte kamers en mogelijkheden dit met een inkomensvoorziening te financieren.
  • (Tariefstelling) Inkoop 2019. Aanvankelijk hebben we de ambitie uitgesproken om al per 2018 op een andere wijze in te kopen. Na een eerste uitwerking van het koersdocument is gebleken dat gemeenten en aanbieders voor een verantwoorde aanpassing van de wijze van inkopen en juiste de tarieven daarbij meer tijd nodig hebben. Inmiddels is in de regio een concept inkoopmodel ontwikkeld om per 2019 op een andere en meer integrale manier te kunnen inkopen. Deze wordt eerst samen met aanbieders getest.
  • Dag- en vrijetijdsbesteding: voorliggende voorziening voor allochtone ouderen e.a. Van de 100 meldingen per week is ruim 35% een allochtone oudere. De helft daarvan kan, naar schatting, voorliggend ondersteuning worden aangeboden (als dat er is). Te denken valt aan een verdere uitbreiding van de AVEM-groepen (Allochtone vrouwen en mannen), inrichten van buurtkamers of ontmoetingsruimte of ander extra aanbod voor deze doelgroep.
  • (Arbeidsmatige) dagbesteding. Wij moeten voorkomen dat mensen die toch arbeidsvermogen hebben (ontwikkeld) in de dagbesteding blijven. Daarom moet er bij de begeleiding van deze mensen constant aandacht zijn voor de ontwikkeling richting reguliere arbeidsmarkt. Wij starten hiervoor initiatieven op de grens van Wmo (Ondersteuning Maatschappelijke Deelname) en Participatiewet (arbeidsmatige dagbesteding of werkzaamheden met loonwaarde).
  • Daarnaast hebben we een aantal algemene maatregelen benoemd waarvan nog niet in te schatten is hoeveel geld ze opleveren. Maar de aandacht daarvoor is niet minder. Het gaat dan om het kosten bewust maken van de inwoner/cliënt, de verwijzers en aanbieders. Het meer uitgaan van de eigen kracht en regie van cliënten, het extra inzetten op de bekendheid van voorliggende voorzieningen (bij huisartsen en consulenten) en op meer duidelijkheid tussen de verschillende wetgevingen.

Budget

Het totaal van de financiële effecten van de bovengenoemde maatregelen, voor zover ze een financiële vertaling kennen, blijkt niet voldoende te zijn om de meerjarenbegroting 2018-2021 sluitend te krijgen. Voor 2018 zijn de maatregelen niet toereikend om de noodzakelijke ombuigingen te realiseren. We voorzien een restant tekort van € 2,5 miljoen dat uit de algemene reserve wordt gedekt.Hieruit moeten we concluderen dat we de budgettaire neutraliteit voor het sociale domein in 2018 niet kunnen handhaven. Aanvullende maatregelen zullen direct gevolgen hebben voor de zorg en ondersteuning aan onze inwoners. College en gemeenteraad hebben dat met deze maatregelen nog zoveel mogelijk willen beperken.