5.1 Centrale thema’s 

5.1.1 Sociaal domein

Een groot aantal taken binnen het sociaal domein is per 1 januari 2015 van het Rijk overgedragen naar de lokale overheid. Dit zijn de decentralisaties en worden ook wel transities genoemd. De taken die overgedragen zijn, betreffen de jeugd(zorg) de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) en de Participatiewet. Leidend voor de uitvoering van deze taken is voor het college het beleidsplan Met Respect… op weg naar een nieuw stelsel voor maatschappelijke ondersteuning. Ook in 2017 heeft daarbij steeds de zorg en ondersteuning aan onze inwoners voorop gestaan. Wij zijn van mening dat we daarin zijn geslaagd, maar zijn ons ook bewust van de grote opgaven die ons nog wachten. We merken dat de transities er nog niet voor hebben gezorgd dat het Hengelose wensbeeld, dat inwoners zo snel mogelijk, zo licht mogelijk en zo dicht mogelijk bij huis een antwoord kunnen vinden op hun (hulp)vraag, realiteit is geworden. 2017 stond daarom in het teken van veranderingen en doorontwikkelen, waarbij de transformatieagenda die wij in 2016 hebben vastgesteld leidend is geweest. Helaas heeft 2017 ons ook laten zien dat de taken in het sociaal domein, in het bijzonder de Wmo en Jeugdhulp, niet langer budgettair neutraal kunnen worden uitgevoerd. Dit heeft alles te maken met de extra budgettaire kortingen vanuit het Rijk. Daarom heeft het college in 2017 maatregelen genomen tot ombuiging van de meerjarenbegroting, verwoord in de notitie Ondersteuning en zorg voor Jeugd en Wmo, maatregelen voor 2017 en verder (vastgesteld d.d. 18 juli 2017).

Maatregelen Ondersteuning en zorg voor Jeugd en Wmo

De maatregelen die het college in deze notitie voorstelt zijn in lijn met de visie en uitgangspunten van ons beleidsplan en de transformatie-agenda. De maatregelen zijn in lijn met eerder gemaakte keuzes voor:

  • preventie en vroeg-signalering
  • verschuiving van maatwerkvoorzieningen naar algemene (voorliggende) voorzieningen
  • gemeentelijke toegang tot maatwerkvoorzieningen
  • integrale wijkteams inzetbaar (ondersteuning bieden) voor alle inwoners in een wijk
  • aandacht voor mantelzorgers en vrijwilligers
  • vrij maken van middelen voor vernieuwing (innovatiebudget)
  • zoveel mogelijk inzet van Zorg in natura (boven Persoonsgebonden budget)
  • heffen eigen bijdrage op huishoudelijke ondersteuning, begeleiding, hulpmiddelen en woonvoorziening
  • collectieve (aanvullende) zorgverzekering voor inwoners met een chronische ziekte en/of beperking.

Na het vaststellen van de notitie is er veel in gang gezet. Met name de inzet van de Taskforce managementinformatie hebben al zichtbaar effect. Wij merken echter dat het inbedden van de maatregelen zowel in omvang als in tijd langzamer gaat dan verwacht.

Meten is weten

De maatregelen die het college voorstelt in de notitie Ondersteuning en zorg voor Jeugd en Wmo zijn niet allemaal even stevig onderbouwd. Dit heeft alles te maken met het feit dat wij nog maar sinds twee jaar uitvoering geven aan de Wmo 2015 en Jeugdwet. Wij beschikken niet over meer ervaringscijfers dan de afgelopen twee jaar.

Om beter grip te krijgen op de aantallen (cliënten, zorgtrajecten etc.) en de financiële uitgaven, is medio 2017 een taskforce aan de slag gegaan om de managementinformatie voor Ondersteuning en Zorg te verbeteren. Managementinformatie is hét stuurwiel voor bestuurders en managers en diegenen die daar toezicht op houden. Het opzetten van consistente en gestructureerde managementinformatie is een absolute prioriteit geworden om in control te blijven in de context van kortingen, ombuigingen en andere mee- en tegenvallers. Er is een implementatietraject gestart met als eindresultaat het hebben van volledige en betrouwbare managementinformatie in een visueel dashboard. De kosten van dit traject zijn verwerkt in deze jaarrekening.

Stand van zaken lef-projecten

Een deel van de maatregelen was naar aanleiding van de transformatie-agenda al in gang gezet. Maatregelen die, in navolging van de transformatie-agenda, in samenwerking met partners worden opgepakt. Door de financiële situatie zag het college zich echter noodzaakt deze maatregelen te versnellen en/of aan te passen. Voorbeelden van die maatregelen zijn de zogenaamde lef-projecten.

Voor-zorg, Dag- en vrijetijdsbesteding.

Dit lef-project moet een antwoord geven op de vraag voor welke doelgroepen voorliggend welke algemene voorzieningen nodig zijn. Begonnen is met een uitgebreid onderzoek naar de verstrekking van maatwerkvoorzieningen per wijk en de aanwezige algemene voorzieningen, het zogenaamde wijk-DNA. Naar aanleiding van het wijk-DNA zijn wij in 2017 samen met Wijkracht begonnen met het invullen dan wel uitbreiden van een aantal algemene voorzieningen. Het idee is dergelijke voorzieningen vanaf 2017 als een olievlek over Hengelo uit te breiden.

Om innovatie en transformatie op het gebied van dag- en vrijetijdsbesteding verder te bevorderen, heeft het college in 2017 de subsidieregeling ‘Stimulerend Vernieuwend Voorliggend 2018’ opgesteld. Deze regeling biedt de mogelijkheid eenmalig subsidies te verstrekken met als doel het verminderen van de eenzaamheid en verhogen van de zelfredzaamheid van kwetsbare groepen door activiteiten te organiseren gericht op ontmoeten en dag- en vrijetijdsbesteding.

Doe-boerderij (Voor-zorg)

Het doel is om ook voor kwetsbare jeugdigen in Hengelo een verschuiving en verandering van maatwerkvoorzieningen op het gebied van dag- en vrijetijdsbesteding naar het voorliggende veld te realiseren, met kwalitatief goede zorg nabij de leefomgeving van de kwetsbare jeugdige.

Om van de verkenningsfase naar de daadwerkelijke start van het project te gaan is voor de duur van het schooljaar 2017-2018 een sociale activeringsmakelaar (SAM) aangesteld bij Wijkracht. De SAM heeft een aanjagende en coördinerende rol in het realiseren van de drie proeftuinen om een beter en breder aanbod van dag- en vrijetijdsbesteding te creëren en te behouden. In proeftuin 1 worden er onder leiding van de SAM experimenten uitgevoerd voor kwetsbare jeugdigen binnen ‘doe gebied’ het Weusthag. Proeftuin 2 is gericht op de doorontwikkeling van nieuwe initiatieven en programmering voor kwetsbare jeugdigen (matchen van de vraag van kwetsbare jeugdigen en voorliggende voorzieningen). In proeftuin 3 werken wij aan het ontwikkelen van een coachingstructuur, waarmee wij beogen dat maatwerkaanbieders, Wijkracht en voorliggende voorzieningen door overdracht van elkaars kennis en expertise kwalitatief betere zorg voor kwetsbare jeugdigen in het voorveld kunnen bieden.

Hoe ouders te worden? Voorbereiden op ouderschap

Het doel van dit lef-project is om ouderschap te versterken en het praten over ouderschap te vergemakkelijken. Er zijn verschillende activiteiten gestart, zoals een ontmoetingsgroep voor en door kwetsbare ouders, een werksessie ‘Kwetsbaar ouderschap met lef’ voor professionals en een deskundigheidsbevordering werken met kwetsbare ouders, inclusief uitwisselen van ervaringen en doorontwikkelen van het hulpaanbod. Daarnaast is de pilot ‘Goed uit elkaar!’ van start gegaan. Het gaat daarbij om het begeleiden van gezinnen direct nadat ze besloten hebben uit elkaar te gaan, met als doel het versterken van ouderschap na scheiding en het voorkomen van problematische scheidingen. Verder wordt ingezet op het versterken van ouderschap en vaderschap via Wijkracht en Loes.

VSO Pro (net)werkt!

Het doel van dit project is het creëren van een “tussenvoorziening” voor kwetsbare jongeren die de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt voor hun vergemakkelijkt. Aansluiting VSO/PRO op de Entree-opleiding is voor een aantal leerlingen moeilijk en soms te hoog gegrepen. Als ze uitvallen is het voor hen moeilijk om op eigen kracht de weg richting opleiding, werk etc. terug te vinden. Ze kunnen ook niet meer terugkeren naar hun oude school. Naar aanleiding van gesprekken met leerlingen en met ’t Genseler en het ROC is deze problematiek verkenden gaan wij kijken wat wij hieraan kunnen doen. Het kunnen uitwisselen van informative is hierbij van belang. Wij merken dat privacybescherming hier in belemmert. We voeren verkennende gesprekken over het opzetten van een proeftuin, waarin kan worden geleerd wanneer en hoe we persoonsgegevens verantwoord kunnen delen.

Samen de vraag centraal

In deze klankbordgroep is een aantal casussen doorgenomen om te onderzoeken hoe de samenwerking tussen partijen (binnen en buiten de gemeentelijke organisatie) verbeterd kan worden. Het doel is de hulpvragen van inwoners meer in samenhang op te pakken. In het voorjaar 2017 is door de klankbordgroep echter opgemerkt dat het bespreken van casussen inmiddels ook in andere gremia aan de orde komen. De klankbordgroep is nu in ‘slaapstand’.

Participatie

Ook vanuit de Participatiewet zijn er in 2017 een aantal ontwikkelingen geweest die inhoudelijk en/of financieel impact hebben op onze inzet.

Nieuw Beschut

Met ingang van 1 januari 2017 is het college bij wet verplicht om uitvoering te geven aan Nieuw Beschut. Deze regeling richt zich op mensen met een arbeidsbeperking die zijn aangewezen op een beschutte werkomgeving en alleen onder aangepaste omstandigheden kunnen werken. Door de wetswijziging kunnen burgers rechtstreeks een indicatie beschut werken aanvragen bij het UWV (zij zijn daarvoor niet meer afhankelijk van de gemeente). Zodra een UWV-indicatie is afgegeven, is de gemeente verplicht over te gaan tot plaatsing, zolang de taakstelling nog niet geheel is ingevuld.Gemeenten krijgen een toevoeging aan het BUIG-budget om beschut werkplekken te realiseren en de loonkosten te dekken. Tevens wordt het Integratiebudget sociaal domein opgehoogd ter dekking van begeleidingskosten en aanpassing van de werkplek. Het college schat echter in dat dit bedrag te laag is om de werkelijke kosten te kunnen dekken. Het risico voor de gemeente zit hem in het feit dat er geen dekkende businesscase is voor de uitvoering. Momenteel is het moeilijk om dit risico te kwantificeren in concrete bedragen.

De taakstelling 2017 Nieuw Beschut bedroeg 14 plekken (31 uur). Dit is niet volledig gerealiseerd. Reden hiervan is dat het moeilijk is om de doelgroep te herkennen. Afgelopen jaar is geïnvesteerd om invulling te geven aan Nieuw Beschut. Hiervoor is een Stichting in het leven geroepen onder de GR van SWB. Ondanks alle inspanningen blijkt het moeilijk om de doelgroep die voor Nieuw Beschut in aanmerking komt te zoeken. Om beter inzicht te krijgen in de doelgroep is er een diagnose instrument Nieuw Beschut ontwikkeld. Dat heeft geleid tot 5 indicaties afgegeven door UWV en 4 plaatsingen Nieuw Beschut.

Nota Werk maken van werk

Op 21 november 2017 heeft de gemeenteraad de nota Werk maken van werk vastgesteld. Daarin wordt een opsomming van beleid en de instrumenten gegeven ten behoeve van de werkzoekenden en werkgevers. Aan de nota is een factsheet Inclusieve arbeidsmarkt toegevoegd waarin de concrete acties voor de komende periode overzichtelijk zijn weergegeven.

In de nota wordt vooral de keuze gemaakt om in te zetten op de kwetsbare middengroepen op de arbeidsmarkt en die met name te ondersteunen. Deze arbeidsmarkt is regionaal dus vandaar dat samengewerkt wordt met regionale partners. De werkgeversdienstverlening richt zich op de vraag van de werkgevers om door middel van coaching en advisering aan werkzoekenden de juiste match tot stand te brengen.

Bestrijding kinderarmoede

Het Rijk heeft structureel € 85 mln beschikbaar gesteld voor de inzet van de bestrijding van kinderarmoede. Voor Hengelo betekent dit dat wij vanaf 2017 jaarlijks € 450K extra kunnen uitgeven aan armoedebestrijding voor gezinnen met kinderen in de leeftijd tot 18 jaar met een laag inkomen (120% van de bijstandsnorm). Daar de middelen voor 2017 niet geheel zijn besteed hebben College en raad besloten het restant van deze middelen over te hevelen naar 2018.

Financieel

Door meer grip te krijgen op de cijfers hebben wij een betere prognose kunnen maken voor 2017. Helaas hebben wij moeten constateren dat er binnen het sociale domein nog weer extra tekorten zijn. Ten tijde van de 2e Berap voorzagen wij al een overschrijding op de Wmo van 226.000 Euro en op Jeugd 454.000 Euro. De jaarcijfers 2017 laten daar bovenop nog eens een tekort zien van 116.000 Euro in totaal. Dit cijfer geeft echter een vertekend beeld.

Ten tijde van het opstellen van de jaarrekening 2016 hebben wij de jaaromzet van een groot aantal aanbieders (met name GGZ) moeten bepalen aan de hand van door hen aangeleverde verantwoordingen (wegens gebrek aan ervaringscijfers). Deze bleken achteraf veel te hoog te zijn. We hebben in 2017 voor 773.000 Euro minder aan afrekeningen over 2016 uitgegeven.

Tevens is er een incidentele uitbetaling vanuit de gemeente Enschede van 399.000 Euro voor beschermd wonen. De gemeente Enschede acteert als centrumgemeente voor de uitvoering van het convenant Beschermd wonen, opvang en begeleiding kwetsbare burgers. Regiobreed is een overschot ontstaan. In het Bestuurlijk overleg beschermd wonen en maatschappelijke opvang van 14 december 2017 is besloten deze middelen voor een deel niet toe te voegen aan de reserve maar uit te keren aan de regiogemeenten.

Eigenlijk hebben wij in 2017 dus een tekort van in totaal 1.9 miljoen Euro.

In 2017 zijn wij gestart met de realisatie van het ombuigingsplan, die met name ook effect zou moeten hebben in 2018 en verder. Wij merken echter dat het inbedden van de maatregelen meer tijd vergt. Het financiële effect zal daardoor ook later zichtbaar worden. Ook verwachten wij dat een aantal maatregelen bij nader inzien minder hoog financieel effect zullen hebben dan wij vooraf hadden ingeschat.

Daarmee voorzien wij een overschrijding voor de begroting 2018 waarvan wij de omvang op dit moment niet kunnen overzien. Ook zal dit consequenties hebben op de meerjarenbegroting 2019-2023. Beide zijn wij op dit moment in kaart aan het brengen.